Yangınlar Artık Sadece Ormanı Değil, İklimi de Yakıyor

Bu artık klasik bir orman yangını hikâyesi değil. Bu, iklim değişikliğinin doğayla kurduğu yeni ve sert ilişkinin bir göstergesi.

İspanya’nın Ávila bölgesinde çıkan yangın, ülke tarihinin en büyük yangınlarından biri olarak kayıtlara geçti. Yaklaşık 50 bin hektarlık alan kül oldu. Yangının çevredeki diğer yangınlarla birleşmesiyle zarar gören alan 77 bin hektara kadar ulaştı. Bu büyüklük, neredeyse New York şehrinin yüzölçümüne denk geliyor.

NASA uyduları tarafından görüntülenen alanlarda yeşilin yerini kahverengi ve siyah tonların aldığı görülüyor. Uyduların diliyle bakıldığında bu yalnızca renk değişimi gibi görünebilir. Ancak yerde yaşayan insanlar için bu; kaybolan ormanlar, yanan evler, boşaltılan köyler, yok olan tarım alanları ve değişen yaşam biçimleri anlamına geliyor.

Fransa’nın güneybatısında ise tablo daha farklı değildi. Bordeaux çevresindeki Gironde bölgesinde çıkan yangın 42 bin hektardan fazla alanı etkiledi. Köyler tahliye edildi, evler kullanılamaz hale geldi. Temmuz ayı sonunda Fransa genelinde 90 bin hektardan fazla alan yangınlarla kaybedildi. Bu, ülkenin son yıllardaki en ağır yangın kayıplarından biri olarak değerlendiriliyor.

Ancak bu yangınların asıl hikâyesi alevlerin başladığı gün değil, aylar öncesinde yazılmaya başlamıştı.

Çünkü büyük yangınlar çoğu zaman tek bir kıvılcımla başlamaz. Önce doğa büyük bir yakıt deposuna dönüşür.

İspanya ve Fransa’da alışılmadık derecede yağışlı geçen kış, otlaklarda ve orman altı bitki örtüsünde yoğun bir büyümeye neden oldu. İlk bakışta olumlu görünen bu durum, yaz aylarında büyük bir riske dönüştü. Çünkü sıcak hava dalgaları ve kuraklık, bu yoğun bitki örtüsünü kurutarak kolay tutuşan dev bir yakıt alanı oluşturdu.

Ardından güçlü rüzgârlar geldi.

Saatte 65 kilometreye ulaşan rüzgârlar, yangınları kontrol edilmesi zor dev cephelere dönüştürdü. Alevler yalnızca ilerlemedi; adeta koştu.

Bugün iklim bilimcilerin dikkat çektiği nokta tam da burada ortaya çıkıyor: İklim değişikliği yalnızca sıcaklıkların artması değildir. Asıl mesele, doğanın dengesindeki zincirleme değişimdir.

Daha sıcak hava daha fazla buharlaşma yaratıyor. Kuruyan toprak ve bitki örtüsü yangın riskini artırıyor. Daha uzun süren sıcak dönemler, yangın sezonlarını uzatıyor. Şiddetlenen rüzgârlar ise küçük bir yangını büyük bir felakete dönüştürebiliyor.

Avrupa’daki yangınların en çarpıcı anlarından biri ise Fransa’da yaşandı.

25 Temmuz’da alevlerin oluşturduğu yoğun ısı, atmosferde nadir görülen bir olaya neden oldu. Pirokümülonimbus adı verilen dev ateş bulutu oluştu. Bu bulutlar, normal fırtına sistemleri gibi davranabiliyor; yıldırım üretebiliyor, rüzgârları değiştirebiliyor ve yangının kendi hava koşullarını yaratmasına neden olabiliyor.

Başka bir ifadeyle, yangın artık sadece hava koşullarından etkilenmiyor; kendi hava koşullarını da oluşturuyor.

Bu, doğanın verdiği en güçlü uyarılardan biri.

Binlerce itfaiyeci, askerî ekipler, hava araçları ve yer ekipleri yangınlarla mücadele etti. Su taşıyan uçaklar, alev geciktirici maddeler, iş makineleri ve insan gücü seferber edildi. Ancak günün sonunda ortaya çıkan gerçek değişmedi: Yangınlarla mücadele etmek kadar, yangınları büyüten koşulları yönetmek gerekiyor.

Avrupa’nın yaşadığı bu tablo, Akdeniz havzasındaki tüm ülkeler için önemli bir mesaj taşıyor.

Çünkü Türkiye de aynı iklim kuşağında yer alıyor. Akdeniz iklimi, kuraklık, sıcak hava dalgaları, su stresi ve artan yangın riski artık ortak bir kader haline geliyor.

Orman yangınları yalnızca orman politikalarının konusu değil. Tarımın, su yönetiminin, kırsal kalkınmanın ve şehir planlamasının da merkezinde yer alıyor.

Bugünün sorusu artık “Yangın çıkınca nasıl söndürürüz?” olmamalı.

Asıl soru şu olmalı:

“Yangının çıkmasını kolaylaştıran dünyayı nasıl değiştirebiliriz?”

Çünkü artık ateş sadece ağaçları yakmıyor. Toprağın hafızasını, suyun dengesini, tarımın geleceğini ve insanlığın güvenli yaşam alanlarını da tehdit ediyor.

Avrupa’nın gökyüzüne yükselen ateş bulutları, aslında hepimize aynı mesajı veriyor:

Doğa sınırlarını aştığında, insanın kurduğu bütün sistemler yeniden düşünülmek zorunda kalıyor.