Sahte Umut Endüstrisi

Hikaye, sosyal medyada sağlıklı yaşam önerileriyle milyonlarca kişiye ulaşan genç bir fenomenin etrafında şekilleniyor. Büyük iddiası ise şu:

“Kanseri doğal yöntemlerle yendim.”

İnsanların buna inanması zor olmadı. Çünkü umut etmek isteriz. Hele konu sağlık olduğunda…

Bir doktorun bilimsel açıklamaları uzun, karmaşık ve sabır gerektirir. Oysa sosyal medyada biri çıkıp “Ben başardım, siz de başarabilirsiniz.” dediğinde, bu hikâye çok daha çekici gelir.

Ancak gerçekler, çoğu zaman hikayeler kadar parlak değildir.

Dizi ilerledikçe şunu fark ediyoruz: Sosyal medya artık yalnızca fikirlerin değil, umutların da pazarı haline gelebiliyor. Bir fotoğraf, etkileyici bir hikaye, birkaç “önce-sonra” görseli… Ve ardından milyonlarca insanın güveni.

Oysa sağlık bir trend değildir.

Bir detoks programı değildir.

Ve kesinlikle bir mucize tarif değildir.

Yalın yönetimin temel prensiplerinden biri olan Genchi Genbutsu, “Git, yerinde gör ve doğrula.” der.

Toyota’da bir problem ortaya çıktığında, masa başında raporlara bakılarak karar verilmez. Sorunun yaşandığı yere gidilir, süreç gözlemlenir ve gerçek veriler yerinde doğrulanır.

Bugün dijital dünyada ise çoğu zaman bunun tam tersini yapıyoruz.

Kaynağa gitmiyoruz.

Sorgulamıyoruz.

Doğrulamıyoruz.

Ekranda gördüğümüz bir paylaşımı, bir başarı hikâyesini veya bir “önce-sonra” fotoğrafını gerçek kabul edebiliyoruz.

Oysa Genchi Genbutsu bize çok önemli bir şey hatırlatıyor:

Gördüğün hikâye değildir gerçek; doğruladığın bilgidir.

Bilim bazen yavaş ilerler.

Ama kanıtlarla ilerler.

Sosyal medya ise çok hızlıdır.

Ancak hız, doğruluğun garantisi değildir.

Belki de kendimize şu soruyu daha sık sormalıyız:

Gerçekten bilgi mi arıyoruz, yoksa sadece bize iyi hissettiren hikâyeleri mi?

Çünkü bazen en pahalı şey ilaç değildir.

En pahalı şey, sahte umuttur.