“ABUR CUBUR” DEĞİL, TASARLANMIŞ BAĞIMLILIK MI?

ABD’de Wisconsin Doğu Bölgesi ABD Bölge Mahkemesi’ne taşınan dava, sadece bir hukuk süreci değil; aynı zamanda modern gıda sisteminin sorgulanması anlamına geliyor.

Davacıların iddiasına göre “aşırı işlenmiş gıdalar tesadüfen değil, bilimsel olarak “bağımlılık yaratacak şekilde” tasarlanıyor. Üstelik bu ürünler pazarlanırken, bir zamanların en tartışmalı sektörlerinden biri olan tütün endüstrisinin yöntemleri örnek alınıyor.” Dava açılan şirketlerden Mondelēz International, he Coca-Cola Company, Nestlé, Unilever gibi küresel 12 gıda devi var. Aslında gıda şirketlerinden çok gıda endüstrisi yargılanıyor.

TÜTÜN DAVALARININ GÖLGESİ

Davaların amacı, gıda sektörünü, bir zamanlar milyarlarca dolarlık tazminatlara mahkûm edilen tobacco industry ile aynı kategoriye yerleştirmek. Eğer bu benzetme mahkemede karşılık bulursa, sonuç yalnızca para cezaları olmayacak. Reklam kısıtlamaları, içerik düzenlemeleri ve hatta ürün formülasyonlarında zorunlu değişiklikler gündeme gelebilir. KANIT VAR MI? Bir paket cips ile bir kronik hastalık arasında doğrudan bağ kurmak mümkün mü? Geçen sonbaharda benzer bir dava bu nedenle reddedilmişti. Mahkeme, “bağımlılık” iddiasının tek başına yeterli olmadığını, somut zarar bağlantısının kurulamadığını söylemişti. Yeni dava ise bu boşluğu doldurmaya çalışıyor.

BİR NESLİN HASTALIĞI MI?

Davacı Olivia Kreie, henüz 20’li yaşlarının başında Tip 2 diyabet teşhisi aldığını söylüyor. İddiası çarpıcı. Bu hastalık, çocuklarda bu kadar yaygın değildi. Dava dosyasında tüketim alışkanlıkları da yer alıyor, düzenli paketli içecekler, şekerli kahvaltılık gevrekler, atıştırmalıklar… Yani günümüz gıda raflarının en tanıdık ürünleri. Bu noktada soru bireysel tercihten çıkıp sistemsel bir tartışmaya dönüşüyor: Tüketici mi seçiyor, yoksa seçim mi tasarlanıyor?

SAN FRANCISCO EYALETİ DE KAMU DAVASI AÇIYOR

Bu yalnızca bireysel bir dava değil. San Francisco yönetimi de gıda üreticilerine karşı “halk sağlığı krizi” yarattıkları gerekçesiyle dava açmış durumda. Bu gelişme önemli çünkü mesele artık tüketici şikâyetinin ötesine geçerek kamusal bir sorun olarak tanımlanıyor.

DEVLER KARŞILIK VERİYOR

Şirketler ise geri adım atmıyor. PepsiCo’nun hukuk ekibi, davanın yargı yerini değiştirerek stratejik bir hamle yaptı. Diğer yandan sektör, eyalet bazlı katkı maddesi düzenlemelerine karşı da hukuki mücadelede erken başarılar elde etmiş durumda. Savaş uzun süreceğe benziyor.

ASLINDA YARGILANAN NE?

Bu davanın sonucu ne olursa olsun, ortaya çıkan gerçek şu, artık tartışma “işlenmiş gıda zararlı mı?” seviyesini aştı. Yeni soru şu, modern gıda sistemi insan davranışını ve sağlığını ne ölçüde yönlendiriyor? Bu soru yalnızca hukukçuların değil; üreticilerin, regülatörlerin ve en önemlisi tüketicilerin önünde duruyor.

VELHASIL Bir zamanlar sigara paketlerinde yazan uyarılar, bugün gıda etiketlerine doğru ilerliyor olabilir. Eğer bu davalar yön değiştirirse, raflardaki ürünlerden çok daha fazlası değişecek. Çünkü mesele artık sadece ne yediğimiz değil, bağımlı olup olmadığınız, reçetelerin bağımlılık hedefiyle yapılıp yapılmadığı.