Yapay Zekâ da Gemba’ya İhtiyaç Duyar

Geçtiğimiz günlerde Amazon’la ilgili bir haber dikkatimi çekti: Şirket, yapay zekâ ürünlerini artık sadece uzaktan bir hizmet olarak sunmuyor. Mühendislerini doğrudan müşteri ekiplerinin içine yerleştiriyor. Kod yazan, sistemi kuran, algoritmayı eğiten kişiler artık müşterinin ofisinde, müşterinin süreçlerinin tam ortasında çalışıyor.

İlk bakışta bu bir operasyonel tercih gibi görünebilir. Ama Lean gözlüğüyle bakınca, aslında çok tanıdık bir prensibi hatırlatıyor: 

Gemba. 

Ne Demek?

Japonca’da “gerçek yer” anlamına gelen Gemba, Lean yönetiminin en temel kavramlarından biridir. Toyota’nın üretim felsefesinde yöneticiler, bir sorunu masa başında rapor okuyarak değil, işin fiilen yapıldığı yere giderek anlamaya çalışır. Buna “genchi genbutsu” denir: “Git, gör, anla.”

Mantık basittir: Bir problemi uzaktan tahmin etmek, onu yerinde gözlemlemekle asla aynı kaliteyi vermez. Rapor size neyin olduğunu söyler; Gemba size neden olduğunu gösterir.

Yapay Zekâda Gemba
Amazon’un yaptığı da tam olarak bu. Yapay zekâ çözümleri, soyut algoritmalar olarak var olmuyor,  bir şirketin gerçek verileriyle, gerçek iş akışlarıyla, gerçek çalışanların alışkanlıklarıyla temas ettiğinde anlam kazanıyor. Bir mühendis müşterinin sahasında bulunduğunda:

– Verinin nerede kirlendiğini görür
– Çalışanların sistemi neden kullanmadığını anlar
– Teorik bir çözümün pratikte neden işlemediğini fark eder

Bunların hiçbiri uzaktan bir toplantıda ortaya çıkmaz. Ortaya çıkması için oradalık gerekir.

Burada asıl ilginç olan nokta şu: Yapay zeka teknolojisi hızla emtialaşıyor. Herkes benzer modellere, benzer araçlara erişebiliyor. Bu durumda asıl fark yaratan şey, kimin daha iyi algoritmaya sahip olduğu değil, kimin müşterisinin değer akışını daha derinden anladığı oluyor.

Lean’in onlarca yıldır söylediği şey aslında buydu: Rekabet avantajı, süreci gerçek yerinde iyileştirebilme kapasitesinden gelir. Amazon bugün bunu yapay zekâ alanında tekrar keşfediyor  belki farkında bile olmadan.

Bu gelişme, teknolojiyle uğraşan herkes için bir hatırlatma niteliğinde. En sofistike çözüm bile, işin yapıldığı yerden kopuk kaldığında değer üretmiyor. İster bir üretim hattında, ister bir yazılım ekibinde, ister bir yapay zekâ projesinde olsun , gerçek iyileştirme, uzaktan tahminle değil, sahada bulunmakla başlar.

Amazon’un stratejisi bize teknolojinin geleceğini değil, aslında çok eski bir gerçeği hatırlatıyor: İyi bir çözüm üretmek istiyorsanız, önce gidip görmeniz gerekir.