Bursa’da Zehir Sızıntısı

Yenişehir Belediye Başkanı Ercan Özel’in ifadesiyle atık barajı yağmurlardan dolayı patladı, dere üzerinden ovaya doğru ilerledi. Sarıyer Deresi’nin akışı durduruldu, numuneler alındı, soruşturma başlatıldı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü sahada. Konu bir soruşturma değil. Konu tarımın ne kadar risk altında olduğunda.
Ağır Metallerin Toprağa Ağır Yükü
Kurşun toprağa bir kez girerse, çıkması yıllar alır. Çinko ve bakır belirli eşiklerin üzerinde bitki gelişimini bozar. Ağır metaller yer altı suyuna karıştığında zincir başlar: su, toprak, yem bitkisi, hayvan, süt, gıda, insan.
Tarım yazarı Mine Ataman olarak şunu biliyorum. Toprak canlıdır. Toprak bir üretim bandı değil, ekosistemdir. Ve ağır metal yalnızca kimyasal bir risk değil; aynı zamanda ekonomik bir tehdittir. Kirazlıyayla çevresi yalnızca maden sahası değil, aynı zamanda üretim alanıdır. Ova dediğimiz yer bu ülkenin gıda güvenliğinin teminatıdır.
Gıda Zinciri Kırılmaya Müsait
Bir dereye karışan atık, yalnızca o bölgeyi, o zamanı ilgilendirmiyor. Tarımdaki kırılganlık dünyanın başka bir ucunda sofradaki yemeğin tadını fiyatını değiştiriyor, endişe yaratıyor. O dere sulama kanalına bağlanıyorsa, mesele büyür. Eğer ağır metaller tarım arazisine taşınırsa, ürün desenini etkiler. İhracat pazarlarında kalıntı analizleri bir partiyi geri çevirir. Çiftçi zarar görür. Bölge markası zarar görür. Güven sarsılır.
Gıda sistemleri güven üzerine kurulu. Bir gazeteci olarak şunu söylemek zorundayım: Çevre felaketleri artık yalnızca çevre haberi değil, gıda haberi. Çünkü sofraya kadar uzanıyor.
Maden mi Kırılgan Gelecek mi?
Şiddetli yağmur sonrası barajın çökmesi bize başka bir gerçeği daha hatırlatıyor. İklim değişikliği aşırı yağışları artırıyor. Eski mühendislik hesapları yeni iklim rejimine yetmeyebiliyor. Eğer riskli tesisler, iklim projeksiyonlarına göre yeniden değerlendirilmezse benzer kazalar kaçınılmaz olur.
Tarım sektörü iklim riskine zaten açık. Bir de üstüne ağır metal yükü eklenirse, üretim sadece verim kaybı değil, toprak sağlığı kaybı yaşar. Oysa toprak bir ülkenin stratejik varlığıdır.
Numuneler alındı. Soruşturma başlatıldı
Peki sonuçlar kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşılacak mı? Toprak ve su analizleri düzenli olarak açıklanacak mı? Çiftçiye güvence verilecek mi? Ova temizlenecek mi, rehabilitasyon planı var mı?
Sosyal medya çağında bir kriz iki şekilde büyür: Bilgi saklanırsa ya da güven kaybolursa. Algoritmalar hızla çalışır ama doğa yavaş iyileşir. Bu yüzden açık veri, düzenli bilgilendirme ve bağımsız bilimsel izleme şart.
Toprak, Tarım Unutmaz
Gündemler, haberler, manşetler değişiyor, ancak toprağın gündemi değişmez. Ağır metal toprağa girdi mi yıllarca oradadır. Ürün desenini değiştirir. Mikrobiyal yaşamı bozar. Ekolojik dengeyi sarsar.
Türkiye bir tarım ülkesi olmak istiyorsa, maden ve tarım politikalarını birlikte düşünmek zorunda. Gıda güvenliği ile çevre güvenliği birbirinden ayrı değildir. Aynı zincirin halkalarıdır.
Kirazlıyayla’da yaşanan sadece bir baraj çökmesi değil
Bu olay bize şunu soruyor: Üretim modellerimiz doğayla uyumlu mu? Riskli yatırımlar yeterince denetleniyor mu? İklim koşulları hesaba katılıyor mu?
Velhasıl, tarım yazarı, gazeteci ve gıda sistemlerini izleyen biri olarak şunu net söylüyorum. Toprak kaybı en pahalı kayıptır. Geri dönüşü en zor olan zarardır. Bursa’da çöken yalnızca bir atık barajı değil; doğa ile kurduğumuz dengenin ne kadar hassas olduğu gerçeğidir.