Kadınların Dışlandığı Barış Kırılgan, Dahil Edildiği Barış Kalıcı

Bu bulgular, BM Güvenlik Konseyi’nin 31 Ekim 2000 tarihinde oy birliğiyle kabul ettiği ve kadınların barış ve güvenlikteki rolünü küresel düzeyde tanıyan 1325 sayılı kararın 25. yılında daha da kritik hale geliyor. Söz konusu karar, kadınların çatışmaların önlenmesi ve çözümü, barış müzakereleri, barış inşası ve çatışma sonrası yeniden yapılanmadaki vazgeçilmez rolünü açıkça vurgulamıştı.

Ancak yıldönümü bir kutlamadan çok uyarıyla anıldı. BM Genel Sekreteri António Guterres, Ekim 2025’te Güvenlik Konseyi’ne sunduğu raporda, BM’nin “çatışmaların ortasında kalan kadın ve kız çocuklarının hayatlarında gerçek bir fark yaratma konusunda sıklıkla yetersiz kaldığını” itiraf etti. Kadınların barış görüşmelerinden dışlanması, cinsel şiddete karşı yeterince korunmamaları ve kadın barış inşacılarının kronik biçimde yetersiz finanse edilmesi, öne çıkan başlıklar oldu.

Son 25 yılda Güvenlik Konseyi, Kadınlar, Barış ve Güvenlik gündemi kapsamında yaklaşık 1000 karar aldı. 2015 tarihli 2242 sayılı karar, bu gündemin Güvenlik Konseyi’nin tüm ülke dosyalarına sistematik biçimde entegre edilmesini hedefledi. Bu adımlara rağmen, küresel tablo giderek zorlaşıyor. BM Kadın Birimi’nin 2025 başında yayımladığı araştırmaya göre, dış yardım bütçelerindeki küresel kesintiler, kadınların barış ve güvenliğe katkı sunma kapasitesini ciddi biçimde zayıflatıyor.

Benzer bir kriz, BM barış gücü operasyonlarında da yaşanıyor. 2025 ortası itibarıyla barış gücü bütçe açığı 2,7 milyar dolara ulaştı. En büyük borçlu ülkeler arasında ABD, Çin ve Rusya yer alıyor. Son on yılda barış gücü bütçesi düşerken, ödenmemiş katkı paylarının oranı yüzde 13’ten yüzde 41’e yükseldi. Uzmanlara göre bu eğilimler devam ederse, sürdürülebilir barış ihtimali ciddi biçimde azalacak.

Araştırmacıların 14 uzun süreli barış sürecini inceleyen çalışmaları, BM’nin yerel kadın örgütleriyle birlikte çalıştığında, barış anlaşmalarını sonuçlandıran, sürdüren ve uygulayan çok düzeyli koalisyonlar oluşturabildiğini gösteriyor. Bu bulgular, dünya genelinde imzalanan 286 barış anlaşması üzerinde yapılan istatistiksel analizlerle de doğrulandı. Sonuç net: BM liderliği ve kadınların çatışma sonrası topluma dahil edilmesi, bir barış anlaşmasının en az beş yıl sürme olasılığını anlamlı biçimde artırıyor.

Burundi, Liberya, Sierra Leone, Fildişi Sahili ve Filipinler’in Bangsamoro bölgesine ilişkin vaka analizleri, kadınların barış süreçlerine katılımının soyut bir ilke değil, sahada işleyen bir mekanizma olduğunu ortaya koyuyor. Örneğin Burundi’de, BM’ye bağlı UNIFEM’in 2000 yılında barış görüşmeleri sırasında düzenlediği kadın konferansı, nihai anlaşmada kadınların sosyoekonomik olarak güçlendirilmesine yönelik kapsamlı maddelerin yer almasını sağladı. Liberya’da ise BM Kadın Birimi destekli “barış kulübeleri”, kadınların yerel düzeyde diyalog, erken uyarı ve çatışma çözümünde oynadığı rolün somut örnekleri arasında yer aldı.

Araştırmanın temel sonucu açık: İç savaşların tekrarı önlenebilir. Ancak bu, barışı inşa eden ve sahada sürdüren aktörlerin – özellikle kadınların ve onları destekleyen BM mekanizmalarının – güçlendirilmesiyle mümkündür. Dünya liderleri BM Genel Kurulu’nda barışa bağlılıklarını sıkça dile getiriyor. Fakat bu sözlerin karşılık bulması için, BM’nin barış süreçlerindeki liderliğinin güçlü diplomatik ve mali destekle sürdürülmesi ve yerel kadın örgütlerine doğrudan yatırım yapılması gerekiyor.

Velhasıl, kadınların dışlandığı barış masaları, kalıcı barış değil, yalnızca bir sonraki çatışmanın zeminini hazırlamaya devam edecek.