Cumalıkızık’ta İlk: UNESCO Dünya Mirası Gönüllüleri Projesi Başladı

UNESCO Dünya Mirası Gönüllüleri (World Heritage Volunteers – WHV) 2026 Programı kapsamında kabul edilen “Dünya Kültürel Mirasının Sürdürülebilirliğinde Yerel Toplumun Psikolojik İyilik Hali: Cumalıkızık Köyü Örneği” başlıklı proje, düzenlenen açılış programıyla birlikte resmen başladı. 27 Temmuz – 5 Ağustos 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilecek proje kapsamında, dünyanın önemli kültürel miras alanlarından biri olan Cumalıkızık’ta yaşayan yerel halkın miras alanıyla kurduğu ilişki, turizmin sosyal ve psikolojik etkileri, sürdürülebilir koruma yaklaşımları ve ziyaretçi yönetimi gibi birçok başlık bilimsel yöntemlerle ele alınacak.

UNESCO Dünya Miras Listesi’ne 2014 yılında dahil edilen “Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu” alanı, Osmanlı’nın erken dönem yerleşim kültürünü, geleneksel mimarisini ve tarihî dokusunu günümüze taşıyan eşsiz alanlardan biri olarak kabul ediliyor.

Bu kapsamda yürütülen proje, WHV 2026 Programı kapsamında Türkiye’den kabul edilen altı uluslararası projeden biri olma özelliğini taşıyor. Aynı zamanda bu çalışma, Bursa ve Cumalıkızık Dünya Miras Alanı içerisinde gerçekleştirilen ilk UNESCO Dünya Mirası Gönüllüleri Projesi olarak tarihe geçiyor.

Projenin temel amacı; kültürel mirasın korunmasını yalnızca fiziksel yapıların korunması olarak görmeyen, aynı zamanda o mirası yaşayan toplumların sosyal, kültürel ve psikolojik ihtiyaçlarını dikkate alan bütüncül bir koruma modeli geliştirmek.

Dünya genelinde UNESCO tarafından koruma altına alınan miras alanlarında son yıllarda üzerinde önemle durulan konuların başında, yerel toplumların sürece aktif katılımı geliyor. Cumalıkızık örneğinde de tarihî yapıların, geleneksel yaşam biçiminin ve kültürel değerlerin sürdürülebilir biçimde korunabilmesi için bölgede yaşayan insanların deneyimleri ve beklentileri büyük önem taşıyor. Bu anlayışla hazırlanan proje, Cumalıkızık halkının UNESCO Dünya Miras Alanı içinde yaşamaktan kaynaklanan olumlu ve olumsuz deneyimlerini ortaya koymayı amaçlıyor.

Araştırmalar;

Yerel halkın kültürel miras algısı,
Turizmin günlük yaşam üzerindeki etkileri,
Ziyaretçi yoğunluğunun oluşturduğu sosyal değişimler,
Ekonomik fırsatlar ve karşılaşılan zorluklar,
Koruma süreçlerine ilişkin beklentiler,
Yerel kimlik ve aidiyet duygusu bilimsel yöntemlerle incelenecek.

Cumalıkızık’ta gerçekleştirilen proje, farklı uzmanlık alanlarını bir araya getiren güçlü bir iş birliği modeliyle hayata geçiriliyor. Çalışma, İş, Örgüt ve Endüstri Psikologları Derneği (IOCP) tarafından hazırlanırken; Bursa UNESCO Derneği, UNESCO Bursa Alan Başkanlığı ve Cumalıkızık Köyü Kadın Eğitim, Dayanışma ve Kalkınma Derneği iş birliğiyle yürütülüyor. Proje kapsamında psikoloji alanında eğitim alan lisans ve yüksek lisans öğrencileri, akademisyenler ve alan uzmanları gönüllü olarak görev alıyor.

Gönüllüler, yalnızca akademik araştırmalar yapmakla kalmayacak; aynı zamanda Cumalıkızık’ın kültürel yaşamını yakından tanıyarak yerel üretim süreçlerine ve toplumsal çalışmalara katılım sağlayacak. Proje süresince Cumalıkızık’ta yoğun bir saha çalışma programı uygulanacak.

Bu kapsamda gönüllüler ve akademisyenler;

Köy sakinleriyle yüz yüze görüşmeler gerçekleştirecek,
Yerel halkın görüşlerini anket ve değerlendirme çalışmalarıyla belirleyecek,
Ziyaretçi hareketliliğini analiz edecek,
Turizm faaliyetlerinin köy yaşamına etkilerini gözlemleyecek,
Kültürel mirasın korunmasına ilişkin ihtiyaçları tespit edecek.

Elde edilen veriler, Cumalıkızık’ın gelecekteki yönetim planlarına katkı sağlayacak bilimsel bir veri altyapısı oluşturacak. Projenin önemli ayaklarından biri de Cumalıkızık’ın yaşayan kültürel değerlerinin korunması olacak.

Gönüllüler, köyün geleneksel üretim kültürünü daha yakından tanımak amacıyla çeşitli uygulamalara katılacak.

Geleneksel dokuma faaliyetleri,
Ahşap işçiliği uygulamaları,
Yerel üretim yöntemleri,
Kültürel miras aktarım süreçleri incelenecek. Bu çalışmalar sayesinde, Cumalıkızık’ın yalnızca tarihî bir ziyaret noktası değil; yaşayan, üreten ve kültürel değerlerini sürdüren bir yerleşim alanı olduğu vurgulanacak.

Proje kapsamında ziyaretçi yönetimi ve sürdürülebilir turizm alanında da önemli çalışmalar yürütülecek. Cumalıkızık’ın artan ziyaretçi potansiyelinin yerel yaşam üzerindeki etkileri değerlendirilirken, ziyaretçilerin kültürel mirasa daha duyarlı davranmasını sağlayacak öneriler hazırlanacak.

Bu kapsamda;

Ziyaretçi yoğunluğunun ölçülmesi,
Turizm hareketliliğinin analiz edilmesi,
Yönlendirme tabelalarının geliştirilmesi,
Kültürel mirasa saygılı ziyaretçi davranış rehberinin hazırlanması,
Köy kimliğini güçlendirecek görsel çalışmalar yapılması planlanıyor.

Ayrıca köyün kültürel kimliğini yansıtabilecek bir logo çalışması üzerinde de değerlendirmeler gerçekleştirilecek. Hazırlanacak Bilimsel Rapor UNESCO’ya Sunulacak

Projenin sonunda kapsamlı bir değerlendirme raporu hazırlanacak. Hazırlanacak raporda;

Turizmin yerel toplum üzerindeki sosyal ve psikolojik etkileri,
Yerel halkın koruma süreçlerine ilişkin görüşleri,
Kültürel miras yönetiminde karşılaşılan sorunlar,
Mimari ve hukuki konulara ilişkin değerlendirmeler,
Sürdürülebilir koruma önerileri yer alacak.

Bu raporun UNESCO’ya sunularak Cumalıkızık’ın gelecekteki yönetim ve koruma çalışmalarına bilimsel katkı sağlaması hedefleniyor. Bursa UNESCO Derneği Başkanı İlker Özaslan, projenin açılış programında yaptığı değerlendirmede, Cumalıkızık’ın korunmasının yalnızca tarihî yapıların korunması anlamına gelmediğini belirtti.

Özaslan, kültürel miras alanlarının gerçek değerinin, o alanlarda yaşayan insanların kültürü devam ettirmesiyle ortaya çıktığını ifade ederek, yerel toplumun yaşam kalitesinin ve psikolojik iyilik halinin korunmasının sürdürülebilir miras yönetiminin temel unsurlarından biri olduğunu vurguladı.

Hazırlanacak bilimsel çalışmanın Cumalıkızık’ın geleceğine yönelik önemli bir yol haritası oluşturacağını belirten Özaslan, projenin alan yönetimi süreçlerine değerli katkılar sunacağını ifade etti. UNESCO Dünya Mirası Gönüllüleri Projesi kapsamında gerçekleştirilecek çalışmalar yalnızca Cumalıkızık ile sınırlı kalmayacak.

Program süresince;

Cumalıkızık,
Misi Köyü,
Bursa kent merkezi,
Uludağ gibi Bursa’nın önemli kültürel ve doğal değerlerinde incelemeler yapılacak.

Bu çalışmalarla Bursa’nın sahip olduğu çok katmanlı miras değerlerinin korunmasına yönelik toplum temelli, bilimsel ve sürdürülebilir yaklaşımlar geliştirilmesi amaçlanıyor. UNESCO Dünya Mirası Gönüllüleri Projesi, Cumalıkızık’ın tarihî kimliğinin korunmasına yönelik önemli bir adım olmasının yanı sıra, yerel toplumun miras koruma süreçlerindeki rolünü güçlendiren örnek bir çalışma olarak dikkat çekiyor. Proje sonunda ortaya çıkacak bilimsel veriler, yalnızca Cumalıkızık için değil; benzer özelliklere sahip dünya mirası alanlarında uygulanabilecek yeni koruma modellerine de katkı sağlayacak.