Avrupa Sofrasında Ete Küçük Bir Zam Yaparak Etin Çevresel Etkisi Azaltılabilir

Nature Food’ta yayımlanan yeni bir araştırma, rahatsız edici ama umut verici bir gerçeği ortaya koyuyor:
Gıdanın fiyatına çevresel maliyetini eklemek, Avrupa’daki gıda kaynaklı çevresel etkileri yaklaşık %6 azaltabilir. Büyük devrimler değil; küçük fiyat sinyalleriyle.

Araştırmacılar 27 Avrupa ülkesinin hane halkı tüketim verilerini masaya yatırdı. Sonra şu soruyu sordular:
“Ya gıda fiyatları, doğaya verdiği zararı gerçekten yansıtsaydı?”

İki senaryo denendi.
Birincisi, yıllardır et ürünlerini görünmez biçimde ucuzlatan et sübvansiyonlarının kaldırılmasıydı. Yani etin “gerçek” fiyatıyla yüzleşmesi. Bu adım, et fiyatlarını ortalama %10,6 artırıyor. Sonuç? Et tüketimi %8 ila %11,3 arasında düşüyor. Ve sadece bu hamle bile sera gazı emisyonlarını, su kullanımını, arazi ve gübre baskısını %3,5–5,7 oranında azaltıyor.

Tüm gıdalara, ürettikleri emisyona göre ton başına 52 avro CO₂ vergisi koymak. Bu yaklaşım yalnızca et değil, tüm gıda sistemini kapsadığı için daha geniş bir etki yaratıyor. Emisyonlar düşüyor, ama bununla da kalmıyor; azot ve fosfor kullanımı, su tüketimi ve arazi baskısı daha da fazla azalıyor. Çünkü sistemin tamamına dokunuyor, sadece ete değil.

“Bu durumun faturası kime çıkıyor?”

Araştırmanın yanıtı net. Sübvansiyonların kaldırılması, hanelerin yıllık gıda harcamasını ortalama 109 avro, emisyon vergisi ise 150 avro artırıyor. İlk bakışta politik olarak zor bir tablo. Ama burada hikâye bitmiyor.

Araştırmacılar bir adım daha ileri gidiyor ve şunu söylüyor:
Gübre, su ve arazi kullanımındaki azalmadan doğan toplumsal tasarruf, vatandaşa geri döndürülürse, gerçek yıllık maliyet 12–26 avroya kadar düşebilir. Yani ayda bir kahveden bile az.

Asıl mesele paradan çok alışkanlık.
Fiyatlar değiştiğinde insanlar otomatik olarak uyum sağlıyor. Daha az et, daha çok alternatif. Daha ucuz ama daha az yıkıcı seçenekler. Kimseye yasak yok, sadece doğru sinyal var.

Araştırmacılar da bunun farkında. Et sübvansiyonlarını kaldırmak, bugün bile Avrupa’da siyasi olarak konuşulabilir, hızlı uygulanabilir bir adım. Tüm gıdayı kapsayan karbon vergisi ise daha karmaşık, daha uzun soluklu ama daha dönüştürücü bir hamle.

Çünkü gerçek dönüşüm, tek bir ürünü değil, sistemin tamamını değiştirdiğinizde başlıyor.

Velhasıl, iklim kriziyle mücadelede mucizeye değil, cesarete ihtiyaç var. Sofradaki küçük bir fiyat artışı, gezegen için dev bir nefes olabilir. Etin ucuzluğu bir hak değil; doğanın bize yıllardır sunduğu görünmez bir kredi. Ve o kredinin vadesi çoktan doldu.